Değerler Eğitiminde Sorumluluk

İçerik Tablosu

İnsanların toplum içinde kendilerine yer edebilmelerini sağlayan, toplumun büyük çoğunluğunun kabul ettiği, benimsediği ve kendinden sonrakilere de öğrettiği duygu, düşünce ve inançlar bütünü değer olarak adlandırılıyor. İdeal düzenini oluşturmak adına yazılı olmayan kurallar olarak düşünebileceğimiz değerlerin her bir bireye en uygun şekilde aktarılması, toplumsal düzenin sağlıklı ve doğru bir şekilde işlemesinin yanında, diğer milletlerarası gelişmelerin de temellerini oluşturuyor. Yalnızca bireylerde olumlu değerler geliştirmeyi başarmış toplumlar evrensel olmayı başarabiliyor.

Toplumsal hayatı düzenleyen ve uyum içinde yaşamayı mümkün kılan bu değerlerin geliştirilmesi çalışmaları, değerler eğitimi olarak karşımıza çıkıyor. Kişilerin tutum ve davranışlarının içsel bir kontrol mekanizması olan değerlerin eğitim yoluyla çocuklara kazandırılması, akademik gelişmenin yanında çocukların sosyal hayata hazırlanmasını da sağlıyor. Ülkemizde temel eğitim seviyesindeki kurumlarda milli eğitim sistemi dahilinde uygulanan değerler eğitimi, değerlerin çeşitli proje çalışmalarıyla somutlaştırılarak çocuklarda benimsenmesini kolaylaştırıyor.

Değerler Eğitimi – Sorumluluk

Kişinin yapmak için üzerine aldığı, gerçekleştirmek zorunda olduğu bir iş hakkında kendisine ve başkalarına karşı hesap vermek durumunda olmasına sorumluluk deniyor. Toplumsal denetimi sağlaması adına geliştirilmesi gereken değerlerin başında sorumluluk geliyor. Kişilerde sorumluluk bilincinin gelişmesi, toplumsal hayatın işleyişinde görünür bir düzen sağlanması adına oldukça önemli. Sorumluluk sahibi bireylerden oluşan toplumlarda sosyal düzenin sağlanması ve kişilerin huzur içinde yaşamaları kolaylaşıyor.

Değerler Eğitimi Sorumluluk Panosu

Öğrenme faaliyetlerini çeşitli görsellerle desteklemek, daha fazla duyuya hitap ederek kalıcı öğrenmelerin gerçekleşmesine yardımcı oluyor. Eğitim kurumlarında yer alan panolar kültürel eserlerin sergilenmesinin yanında, önemli günlerin kutlanması ve verilmek istenen mesajların doğru ve etkili bir biçimde yansıtılması açısından kıymetli öğretim materyalleri olarak karşımıza çıkıyor.

Değerler eğitiminde çocuklarda gelişmesi amaçlanan sorumluluk bilincinin etkili bir şekilde öğrenilebilmesi için okul panolarında sorumlulukla ilgili resimli hikayeler, afişler, şemalar kullanılabilir. Bunun yanında, belirli aralıklarla çocuklara sorumlulukların yükleneceğinin ilanını ve takibini panolar üzerinden yapmak, ödül duyurularını ve ilanları buralardan yürütmek de mümkün. Bu da çocukların hem belirli yayınları takip etme alışkanlığı kazanmalarına, hem de sorumluluk değerinin bilincine varmalarına destek oluyor.

Sorumluluk Sahibi Kişilerin Özellikleri

  • Üstüne düşen ve kendilerine verilen görevleri aksatmadan yerine getirirler.
  • Ne zaman, nerede, ne yapacaklarını veya ne yapmayacaklarını bilirler.
  • Görevlerini zamanında yapmanın yanında tam olarak da yapmaya gayret ederler.
  • Olaylar karşısında ciddi ve mantıklı bir tutum sergilerler.
  • Özgüvenleri gelişmiştir.
  • Diğer insanlara iyi örnek olurlar.
  • Olaylara farklı açılardan bakabilirler.
  • İyi ahlaklı, erdem sahibidirler.
  • Kendi içlerinde ve toplum içerisinde disiplin ve prensip sahibi insanlardır.
  • Olgun davranırlar.
  • Saygın, sevilen ve seçkin bireylerdir.
  • Empati duyguları gelişmiştir.
  • Zamanı doğru ve etkili kullanırlar.
  • Güvenilir ve sadık olurlar.
  • Özdenetim dürtüleri kuvvetlidir, dışarıdan müdahale gerekmeden sorumluluklarını yerine getirirler.

Sorumlulukla İlgili Etkinlikler

Sorumluluk almak, yalnızca bir çocuğun değil, yaptığı seçimlerle onun etkileşimde olduğu tüm bireylerin de etkileneceği ile ilgili bir olgu. Bu açıdan çocuklarda sorumluluk bilincinin geliştirilmesi, yetişkin bir birey olduklarında kendilerini gerçekleştirmeleri ve sağlıklı ilişkiler kurarak toplumda kendilerine yer bulabilmeleri için onlara verilebilecek büyük bir fırsat. Kendi potansiyellerine ulaşmaları, karar verme ve tüm sonuçları göze alarak harekete geçebilme cesaretini kazanmaları, çocukların doğru sorumluluk değeri geliştirmeleri ile mümkün oluyor.

Çocuğa sorumluluk duygusunu öğretmenin en etkili yolu ona bu konuda doğru bir model olmak. Çevresinde sorumluluk sahibi yetişkinlerin davranışlarını gözlemleyen çocuklar, sosyal öğrenme yoluyla bu kazanımı daha kolay elde ediyor. Bunun yanında, çeşitli görevler ve etkinliklerle de çocuklarda sorumluluk geliştirmek ve bu tutumun kalıcı olmasını sağlamak mümkün.

Çocuklara sorumluluk bilinci kazandıracak etkinliklere aşağıdaki örnekler verilebilir:

  • Yatağını toplamak,
  • Odasını, oyuncaklarını toplamak,
  • Toz almak, süpürmek gibi ev işlerine yardım etmek,
  • Sofra kurmaya yardım etmek, yemekten sonra tabağını kaldırmak,
  • Evcil hayvan beslemek,
  • Çiçek bakmak,
  • Kirli çamaşırlarını sepete atmak,
  • Alışverişte alınan poşetleri buzdolabına yerleştirmek,
  • Çöp atmak,
  • Okul döneminde veya bir yere yetişeceği zaman alarm kurup kendisi uyanmak,
  • Kendisine misafir gelen arkadaşları için hazırlık yapmak.

Evde ebeveynler tarafından uygulanabilecek bu yöntemlerin yanında, okulda yapılacak aşağıdakiler gibi bazı etkinlikler de çocukların sorumluluk duygusunu geliştirmesine yardımcı olabilir:

  • Emanet eşyalar: Bir materyal belirlenip (küçük gruplarda bu bir oyuncak olabilir) her hafta bir kişide bulunması, onu korumak için gerekli hassasiyeti göstermesi, belirli süre dolunca onu teslim etmesi, çocuğa görev ve sorumluluk bilincini kazandırmak için etkili bir yöntem olabilir.
  • Haşlanmış yumurta: Bir yumurtayı haşlayıp bir hafta boyunca kırmadan okula götürüp eve geri getirmesi, yumurtasını kırmamak için çeşitli çareler bulması, çocuğun sorumluluk hissetmesinin yanında yaratıcı fikirler geliştirmesini ve problem çözme becerilerini kullanmasını da sağlayabilir.
  • Sınıftaki çiçek: Sınıfta bulunan canlı bir bitkinin bakımı her hafta bir kişiye verilerek çiçeğin yapraklarının durumuna göre puanlama yapmak da sorumluluk etkinliği olarak uygulanabilir.
  • Kütüphane: Okul ve sınıf kütüphanelerinde uygulanan ödünç kitap sistemi, sorumluluk kazandırmak adına en etkili ve kullanışlı yöntemlerden. Düzenli olarak kütüphaneden kitap almaları, isimleriyle kaydedilen kitabi belirlenen süre dolduğunda teslim etmeleri, aynı zamanda okuma alışkanlıklarına da katkılar sağlayacaktır.
  • Puan çizelgesi: Çocuklara verilen görevlerin işaretlendiği ve puanlama yapıldığı pano ve çizelgeler, kazanımların somut olarak bir getirisinin olması ve bu değerler adına kalıcı öğrenmelerin sağlanması adına etkili olabilir.

Çocuklara sorumluluk kazandırmak için her ne görev verilirse verilsin, yapılması gereken ilk şey, onlarla konuşarak kendisinden ne beklendiğini ve bu davranışın onlara neler kazandıracağını anlatmak. Kendisine verilecek sorumluluk ödevinin seçiminde karar verirken çocuğun sürece dahil edilmesi, etkinliğe olan ilgisini ve isteğini artırıyor.

Yerine getirdikleri her olumlu davranış için doğru geri bildirimlerde bulunmak, davranışın pekiştirilmesini ve istemli hareketler olarak kişiliğe yerleşmesini beraberinde getiriyor. Ancak eğitimin her aşamasında olduğu gibi olumlu değerlendirmeler ve ödüllerin, cezadan daha etkili birer pekiştireç olduğunu unutmamak gerekiyor. Çocuk sorumluluklarını yerine getirmekte zorlandığında ise işi üstlenerek elinden almak yerine yol göstererek nasıl yapacağını anlatmak, kendisine olan güven ve inancını koruması adına da önem taşıyor.

Kaynak:

  1. today.com/parenting-guides/developing-responsibility-kids-ages-8-11-t179128
  2. parenta.com/2021/04/01/the-development-of-responsibility-in-the-early-years/